1. Kanuni Faiz, Yasal Faiz ve Temerrüt Faizi Nedir?
Yasal faiz, uygulamada çoğu zaman kanuni faiz anlamında kullanılır. Taraflar arasında faiz oranı kararlaştırılmamışsa veya özel bir kanun farklı bir oran göstermiyorsa, para borçlarında kanuni faiz oranı devreye girer. Bu oran, 01.06.2024 tarihinden itibaren yıllık %24 olarak uygulanmaktadır.
Temerrüt faizi ise borcun geç ödenmesinin sonucudur. Borç muaccel hale gelmiş, ödeme günü gelmiş veya gerekli ihtar yapılmış olmasına rağmen borçlu ödeme yapmamışsa gecikilen süre için temerrüt faizi gündeme gelir. Adi işlerde temerrüt faizi çoğu zaman kanuni faiz oranı ile hesaplanır.
Bu ayrım önemlidir: kanuni faiz bir oran ölçüsüdür; temerrüt faizi ise gecikme nedeniyle doğan faiz borcudur. Aynı dosyada hem faiz türü hem başlangıç tarihi doğru seçilmediğinde sonuç eksik veya fazla hesaplanabilir.
| Kavram | Kısa açıklama | Pratikte dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kanuni faiz | Oran belirlenmemişse uygulanan genel faiz oranıdır. | 2026 için adi kanuni faiz hesabında yıllık %24 oranı esas alınır. |
| Temerrüt faizi | Borcun zamanında ödenmemesi nedeniyle işleyen gecikme faizidir. | Başlangıç tarihi çoğu zaman vade, ihtar, dava veya takip tarihiyle belirlenir. |
| Ticari avans faizi | Ticari işlerde şartları varsa talep edilebilen daha yüksek faiz türüdür. | TCMB tarafından yayımlanan kısa vadeli avans oranı kontrol edilmelidir. |
| Sözleşmesel faiz | Tarafların sözleşmede kararlaştırdığı faiz oranıdır. | Oranın yıllık mı aylık mı yazıldığı ve kanuni sınırlara uygunluğu incelenmelidir. |
Not: Bu sayfadaki açıklamalar genel hesap mantığını anlatır. İşçilik, kıdem tazminatı, sigorta, haksız fiil, ticari fatura ve icra dosyalarında özel başlangıç tarihi ve özel faiz türü gündeme gelebilir.
Güncel Yasal Faiz Oranları Arşivi
Yasal faiz oranı dönemsel olarak değişebilir. Uzun tarih aralıklarında tek oran yerine dönemsel/kademeli faiz hesabı yapılması gerekir.
| Başlangıç | Bitiş | Uygulanan Oran |
|---|---|---|
| 01.06.2024 | 31.12.2099 | %24 |
| 01.01.2006 | 31.05.2024 | %9 |
2. Hangi Alacakta Hangi Faiz Türü Gündeme Gelir?
Faiz hesabında doğru sonuç için önce alacağın hukuki niteliği belirlenmelidir. Sadece ana para ve tarih aralığı bilmek her zaman yeterli değildir. Borcun adi para borcu mu, ticari işten doğan alacak mı, tazminat mı, mahkeme ilamına bağlı alacak mı veya icra takibine konu edilmiş borç mu olduğu sonucu değiştirir.
| Alacak türü | Genel faiz yaklaşımı | Başlangıç tarihi bakımından örnek |
|---|---|---|
| Adi para borcu | Sözleşmede özel oran yoksa kanuni faiz veya kanuni temerrüt faizi uygulanabilir. | Vade tarihi, vadeyi izleyen gün veya ihtar tarihi dikkate alınabilir. |
| Mahkeme kararında yasal faiz | Kararda özel faiz türü yoksa yasal faiz ifadesi çoğunlukla kanuni faize işaret eder. | Dava tarihi, olay tarihi veya kararda belirtilen tarih esas alınır. |
| Ticari fatura alacağı | Ticari avans faizi veya TTK 1530 rejimi gündeme gelebilir. | Faturadaki vade, sözleşme, ihtar veya teslim tarihi kontrol edilir. |
| Haksız fiil tazminatı | Alacağın türüne göre yasal faiz veya özel faiz değerlendirilir. | Çoğu olayda fiil tarihi önem kazanır. |
| İcra takibi | Takip öncesi işlemiş faiz ve takip sonrası işleyecek faiz ayrı düşünülür. | Takip tarihi, ödeme tarihi ve dosya kapak hesabı birlikte incelenir. |
Hesap motorunda kanuni faiz seçildiğinde dönemsel oranlar otomatik değerlendirilir. Sabit oran, ticari avans faizi veya sözleşmesel faiz seçildiğinde oran kullanıcı tarafından değiştirilebilir. Bu yapı, hem standart yasal faiz hesabını hem de özel oranlı senaryoları aynı ekranda ön hesaplama için kullanılabilir hale getirir.
3. Yasal Faiz Nasıl Hesaplanır? Formül ve Gün Hesabı
Uygulamada faiz hesabı kural olarak basit faiz mantığıyla yapılır. Basit faizde faiz yalnızca ana para üzerinden hesaplanır; işlemiş faiz ana paraya eklenerek yeniden faiz doğurmaz. Uzun tarih aralıklarında oran değişmişse hesap dönemlere ayrılır ve her dönem kendi oranıyla hesaplanır.
Toplam Alacak = Ana Para + İşlemiş Faiz
100.000 TL için 120 günlük yasal faiz örneği
| Veri | Değer |
|---|---|
| Ana para | 100.000 TL |
| Faiz oranı | Yıllık %24 |
| Süre | 120 gün |
| İşlemiş faiz | 7.890,41 TL |
| Toplam alacak | 107.890,41 TL |
Bu örnekte formül 100.000 × 24 × 120 / 36.500 şeklinde uygulanır. Tarih aralığı faiz oranı değişikliğinin bulunduğu bir döneme denk gelirse aynı hesap tek satırda değil, farklı oran dönemleri için ayrı ayrı yapılmalıdır.
Kanuni faiz ve ticari avans faizi farkı
| Hesap türü | Ana para | Oran | Süre | Faiz tutarı |
|---|---|---|---|---|
| Kanuni faiz | 500.000 TL | %24 | 90 gün | 29.589,04 TL |
| Ticari avans faizi | 500.000 TL | %39,75 | 90 gün | 49.006,85 TL |
Aynı ana para ve aynı gün sayısında faiz türü değiştiğinde fark 19.417,81 TL olur. Bu nedenle ticari işlerde sadece matematiksel hesap değil, hangi faiz türünün talep edilebileceği de kontrol edilmelidir.
4. Dilekçe, İcra Takibi ve Bilirkişi Raporunda Faiz Kalemleri
Dava dilekçesi, icra takip talebi veya bilirkişi raporunda faiz hesabı açık ve denetlenebilir olmalıdır. Sadece toplam faiz tutarını yazmak çoğu zaman yeterli değildir; hesabın hangi tarihten başladığı, hangi oranla yürütüldüğü ve hangi gün sayısının esas alındığı gösterilmelidir.
| Gösterilecek kalem | Neden önemli? |
|---|---|
| Ana para | Faiz hesabının hangi tutar üzerinden yapıldığını gösterir. |
| Faiz türü | Kanuni faiz, avans faizi, temerrüt faizi veya sözleşmesel faiz ayrımını netleştirir. |
| Başlangıç tarihi | Bir günlük fark bile yüksek tutarlı alacaklarda sonucu değiştirebilir. |
| Bitiş veya ödeme tarihi | İşlemiş faiz dönemini sınırlar. |
| Oran ve dönem dökümü | Oran değişmişse her dönemin ayrı hesaplanmasını sağlar. |
| Toplam talep | Ana para ve işlemiş faizin birlikte görülmesini sağlar. |
İcra takibinde ayrıca takip öncesi işlemiş faiz ile takip tarihinden sonra işlemeye devam edecek faiz ayrılmalıdır. Kapak hesabı yapılırken tahsil harcı, vekalet ücreti, masraf, kısmi ödeme ve tahsilat tarihi ayrıca dikkate alınabilir.
5. Faiz Hesabında Sık Yapılan Hatalar
Faiz hesabındaki hatalar genellikle oran seçimi, başlangıç tarihi ve alacağın niteliği etrafında toplanır. Aşağıdaki kontrol, hesaplamaya başlamadan önce en çok atlanan noktaları hızlıca görmeye yardımcı olur.
| Hata | Sonuç | Kontrol önerisi |
|---|---|---|
| Tüm döneme tek oran uygulamak | Geçmiş yıllara yayılan alacaklarda eksik veya fazla faiz çıkar. | Oran değişiklikleri dönemlere ayrılmalıdır. |
| Temerrüt tarihini yanlış seçmek | Gün sayısı hatalı olur ve toplam alacak değişir. | Vade, ihtar, dava ve takip tarihi ayrı ayrı incelenmelidir. |
| Ticari işte yalnızca kanuni faiz hesaplamak | Alacaklı daha yüksek faiz imkanını gözden kaçırabilir. | Avans faizi ve TTK 1530 koşulları kontrol edilmelidir. |
| Sözleşmedeki oranı aylık veya yıllık ayrımı yapmadan kullanmak | Hesap birkaç kat fazla veya eksik çıkabilir. | Sözleşme maddesi ve oran ifadesi dikkatle okunmalıdır. |
| Brüt ve net alacağı karıştırmak | İşçilik, kira veya kesintili alacaklarda yanlış ana para seçilebilir. | Faizin hangi tutar üzerinden yürütüleceği belirlenmelidir. |
6. Örnek Hesaplama Senaryoları
Senaryo 1: Adi para borcunda kanuni temerrüt faizi
Bir kişi 100.000 TL tutarında borç vermiştir. Ödeme tarihi 01.01.2026 olarak kararlaştırılmış, borçlu ödeme yapmamış ve 30.04.2026 tarihinde hesap yapılmıştır. Taraflar arasında ticari ilişki bulunmadığı ve özel oran kararlaştırılmadığı varsayımında yıllık %24 kanuni faiz üzerinden hesap yapılabilir.
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Ana para | 100.000 TL |
| Faiz türü | Kanuni temerrüt faizi |
| Oran | Yıllık %24 |
| Süre | 120 gün |
| İşlemiş faiz | 7.890,41 TL |
| Toplam alacak | 107.890,41 TL |
Senaryo 2: Mahkeme kararında dava tarihinden itibaren yasal faiz
Mahkeme 75.000 TL tazminata hükmetmiş ve kararda dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ifadesi kullanılmıştır. Dava tarihi ile hesap tarihi arasında 200 gün varsa yıllık %24 üzerinden ön hesaplama yapılabilir.
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Ana para | 75.000 TL |
| Başlangıç | Dava tarihi |
| Süre | 200 gün |
| İşlemiş faiz | 9.863,01 TL |
| Toplam alacak | 84.863,01 TL |
Senaryo 3: Ticari mal satışında geç ödeme
Bir şirket başka bir şirkete 250.000 TL tutarında mal satmış ve faturada ödeme vadesi 15.02.2026 olarak belirtilmiştir. Borçlu 45 gün gecikmiştir. Mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme koşulları varsa TTK 1530 kapsamında 2026 yılı için yıllık %43 geç ödeme faizi ve 2.020 TL asgari giderim tutarı gündeme gelebilir.
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Ana para | 250.000 TL |
| Faiz türü | TTK 1530 geç ödeme faizi |
| Oran | Yıllık %43 |
| Süre | 45 gün |
| İşlemiş faiz | 13.253,42 TL |
| Asgari giderim | 2.020 TL |
| Toplam örnek tutar | 265.273,42 TL |
Senaryo 4: İcra takibinde takip öncesi ve takip sonrası faiz
Alacaklı 180.000 TL ana para için icra takibi başlatmadan önce 60 günlük işlemiş faiz hesaplamak istemektedir. Takip talebinde ana para ve takip tarihine kadar işlemiş faiz ayrı gösterilebilir. Takipten sonra ise ödeme veya dosya kapak hesabı tarihine kadar faiz işlemeye devam edebilir.
| Aşama | Hesap mantığı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Takip öncesi | Vade veya temerrüt tarihinden takip tarihine kadar işlemiş faiz hesaplanır. | Takip talebinde ayrı kalem olarak yazılması gerekir. |
| Takip sonrası | Takip tarihinden tahsilat veya kapak hesabı tarihine kadar faiz devam eder. | Kısmi ödeme varsa mahsup sırası ve tarihleri sonucu etkiler. |
7. Hesaplama Öncesi Kontrol Listesi
Hesaplama ekranına geçmeden önce aşağıdaki soruların cevaplanması, doğru faiz türünü ve doğru tarih aralığını seçmeyi kolaylaştırır.
- Alacak bir para borcu mu?
- Borç muaccel hale gelmiş mi?
- Vade tarihi, ihtar tarihi, dava tarihi veya takip tarihi var mı?
- Taraflar arasında yazılı sözleşmede faiz oranı belirlenmiş mi?
- Alacak ticari işten mi doğuyor?
- Mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme hükümleri uygulanabilir mi?
- Faiz oranı dönem içinde değişmiş mi?
- Kısmi ödeme, mahsup, tahsilat veya dosya kapak hesabı var mı?
| Hesaplama ekranında alan | Nasıl kullanılmalı? |
|---|---|
| Faiz türü | Kanuni faiz, sabit oran, ticari avans faizi veya sözleşmesel faiz seçeneklerinden dosyaya en yakın senaryo seçilir. |
| Ana para | Faizin hangi tutar üzerinden hesaplanacağı girilir. |
| Başlangıç tarihi | Vade, temerrüt, dava, takip veya olay tarihi gibi faizin başlayacağı tarih yazılır. |
| Bitiş tarihi | Ödeme, hesaplama, dava, takip veya kapak hesabı tarihi seçilir. |
| Yıllık faiz oranı | Sabit oranlı seçeneklerde kullanıcı tarafından değiştirilebilir; kanuni faiz seçeneğinde dönemsel oran motoru çalışır. |
8. Yasal Faiz Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
2026 yılında yasal faiz oranı kaçtır?
Kanuni faiz oranı 01.06.2024 tarihinden itibaren yıllık %24 olarak uygulanmaktadır. 2026 yılında adi para borçlarında ve özel bir oran bulunmayan birçok hesapta bu oran dikkate alınır. Ticari avans faizi, TTK 1530 geç ödeme faizi, sözleşmesel faiz ve bazı işçilik alacakları farklı kurallara tabi olabilir.
Kanuni faiz ile temerrüt faizi aynı şey midir?
Hayır. Kanuni faiz bir oran rejimini ifade eder; temerrüt faizi ise borçlunun ödeme borcunu zamanında yerine getirmemesi nedeniyle doğan gecikme faizidir. Adi işlerde temerrüt faizi çoğu durumda kanuni faiz oranı üzerinden hesaplanır, fakat ticari işlerde daha yüksek oranlar gündeme gelebilir.
Yasal faiz hesabında başlangıç tarihi nasıl seçilir?
Başlangıç tarihi alacağın türüne göre değişir. Vadesi belirli para borçlarında vade tarihi veya vadeyi izleyen gün, vadesiz borçlarda ihtar ya da dava tarihi, haksız fiil tazminatında çoğu zaman olay tarihi, mahkeme kararlarında ise hükümde gösterilen tarih esas alınabilir.
Faiz türü seçimi sonucu ne kadar değiştirir?
Faiz türü sonucu doğrudan etkiler. Aynı ana para ve aynı gün sayısında yıllık %24 kanuni faiz ile yıllık %39,75 avans faizi arasında ciddi fark oluşur. Bu nedenle hesap yapmadan önce alacağın adi iş mi, ticari iş mi, sözleşmesel faizli bir borç mu olduğu kontrol edilmelidir.
Bu araç kademeli faiz hesabı yapar mı?
Kanuni faiz seçildiğinde araç oran değişikliklerini dönemlere ayırarak hesaplama yapar. Sabit oran, ticari avans faizi veya sözleşmesel faiz seçildiğinde kullanıcı tarafından belirlenen yıllık oran üzerinden basit faiz hesabı yapılır.
Hesap sonucu dava veya icra takibi için kesin tutar sayılır mı?
Hayır. Araç matematiksel ön hesaplama sağlar. Dava, icra takibi veya arabuluculuk dosyasında faiz türü, başlangıç tarihi, mahsup, ödeme, kısmi tahsilat, sözleşme hükmü ve özel kanun hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İlgili Hesaplama Araçları
- Mahkeme Harç ve Masraf Hesaplama AracıDava değeri, taraf sayısı, tanık, bilirkişi ve keşif seçenekleriyle 2026 yılı mahkeme harç ve gider avansı ön hesabını kalem kalem görün.
- İş Günü ve Adli Süre Hesaplama AracıAdli süre, iş hukuku, sözleşme teslim tarihi, banka iş günü ve proje planı için net çalışma günü hesabı yapın.
- Netten Brüte ve Brütten Nete Maaş Hesaplama2026 brüt/net maaş hesabında SGK işçi payı, işsizlik primi, gelir vergisi, damga vergisi ve asgari ücret vergi istisnası birlikte dikkate alınır.
- İhbar Tazminatı Hesaplama Aracıİhbar tazminatı hesaplama aracı; hizmet süresi, giydirilmiş brüt ücret, gelir vergisi ve damga vergisi oranlarını kullanarak brüt/net ihbar tazminatı için ön değerlendirme yapar.