Kısa Özet: Net-Brüt Maaş Hesaplama Aracı; çalışanların ve işverenlerin SGK, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintilerini 2026 parametreleriyle tespit etmesini sağlar. Özellikle iş davalarında kıdem ve ihbar tazminatına esas matrahın (brüt ücret) bulunması ile destekten yoksun kalma tazminatında (net ücret) Yargıtay standartlarında doğru değerlerin kullanılmasını güvence altına alır.
1. Genel Tanım ve Hukuki Kavramlar
İş hukukunda "Ücret", iş karşılığında işçiye ödenen meblağdır (İş Kanunu m.32). Ancak yasal zeminde ücret ikiye ayrılır: Brüt Ücret, işverenin işçi için katlandığı yasal kesintiler dâhil toplam maliyetken; Net Ücret, vergi ve sigorta primleri kesildikten sonra işçinin fiilen tasarruf edebildiği (eline geçen) paradır. Bilirkişiler ve avukatlar, dava türüne göre hesaplamaya hangi ücretin (net mi brüt mü) baz alınacağını bilmek zorundadır.
Başlıca Kullanım Alanları:
- Kıdem ve İhbar Tazminatı: Hesaplama zorunlu olarak işçinin son Brüt Maaşı (ve giydirilmiş hakları) üzerinden yapılır.
- Bedensel Zararlar (Maluliyet): Trafik kazası sürekli sakatlık ve iş kazası davalarında gelir kaybı Net Maaş üzerinden hesaplanır.
- Bordro İtirazları: İşçiye eksik yatan ücret veya SGK matrahının (prime esas kazanç) eksik bildirilmesi tespitlerinde.
- Destek Payı Oranları: Vefat eden kişinin destek payı ayrılırken ailenin alacağı tazminat net kazançtan bulunur.
2. Hukuki Kullanım Alanları ve Yargıtay İçtihatları
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatlarına göre; işçi ile işveren aksini kararlaştırmamışsa sözleşmede yazılı ücret brüt ücret olarak kabul edilir. Ancak işveren, işçinin net ücretini bankaya eksik yatırırsa veya SGK primlerini asgari ücret üzerinden yatırıp kalanını elden verirse, bu durum işçi için haklı fesih (İşK m.24/II) sebebidir.
| Hukuki / Dava Türü | Ücretin Türü (Matrah) | Hukuki Sonuç (Yaptırım) |
|---|---|---|
| İşçilik Alacakları (Kıdem) | Giydirilmiş Brüt Maaş | Hatalı net üzerinden hesaplanırsa tazminat davası eksik değerden reddedilir. |
| Haksız Fiil (Trafik/İş Kazası) | Bilinen Net Maaş | Zarar gerçek gelir kaybı olduğu için brütten hesaplamak Yargıtay bozma sebebidir. |
| Hizmet Tespiti (SGK) | Prime Esas Kazanç (PEK / Brüt) | Gerçek brüt maaşın SGK'ya bildirilmemesi işverene idari para cezası doğurur. |
| Temerrüt Faizi İskontosu | Ödenmeyen Net Ücret | Zamanında ödenmeyen net maaşa en yüksek mevduat faizi işletilir. |
3. Aktüeryal ve Teknik Analiz
Bilirkişiler ve aktüerler maaş ve tazminat matrahı hesabı yaparken mevzuattaki üç temel mali parametreyi baz alır:
- Kümülatif Vergi Matrahı: İşçinin yıl içinde elde ettiği toplam brüt kazançtır. Bu matrah artıp yeni vergi dilimine (%15, %20, %27, %35, %40) geçildiğinde net maaş matematiksel olarak düşer.
- Asgari Ücret Vergi İstisnası: 2022 yılı itibarıyla asgari ücretten vergi alınmaması kuralı tüm maaşlara yansıtılmıştır. Araç hesaplamalarında bu istisna tutarı, kesilen vergiden düşülerek nete eklenir.
- Aktüeryal Artırım (Progresif Rant): Bakiye ömür hesabı yapılan davalarda, işçinin mevcut net maaşının gelecekte enflasyon/büyüme oranında artacağı varsayılarak peşin değere iskonto edilir.
Net Ücretle Anlaşma
İşçi ile net maaş üzerinden anlaşıldıysa, yılın son aylarında artan vergi dilimi yükünü işveren üstlenir. İşçinin net maaşı yıl boyunca sabit kalır, brüt maliyet artar.
Brüt Ücretle Anlaşma
İşçi ile brüt maaş üzerinden anlaşıldıysa, vergi dilimi yükseldikçe artan vergi yükünü işçi üstlenir. Brüt sabit kalırken, ele geçen net maaş yıl sonuna doğru düşer.
4. Bilirkişi Raporlarında Kullanım
"Davacının kıdem tazminatına esas ücretinin tespitinde; SGK hizmet dökümünde bildirilen prime esas kazancın asgari ücret olduğu, ancak dosya kapsamındaki banka dekontları ve emsal ücret araştırması neticesinde davacının fesih tarihi itibarıyla net 40.000,00 TL ücret aldığı kanaatine varılmıştır. Net ücretin aktüeryal formüllerle brüte iblağ edilmesi (Netten Brüte hesabı) sonucu davacının çıplak brüt ücreti 55.951,00 TL olarak tespit edilmiş ve tazminat bu matrah üzerinden hesaplanmıştır."
Hesabın Zorunlu Olduğu Senaryolar:
- Elden Maaş Ödemesi: İşverenin SGK primini az ödemek için maaşı asgari gösterip üstünü elden verdiği durumların ispatında netten brüte hesabı zorunludur.
- Bedensel Zarar Tazminatları: Sürekli iş göremezlik durumunda mağdurun SGK rücu kayıtları dışındaki gerçek net kaybının tespiti.
- Harç ve Vekalet Ücreti Matrahı: Davanın değerinin belirlenmesi ve eksik harçların tamamlattırılması aşamasında.
5. Neden Önemli? (Hata ve Sonuçları)
Brüt ve net ayrımının davanın usul veya esas aşamasında karıştırılması, hak sahipleri için büyük maddi kayıplar yaratır.
- Tazminatın Eksik Çıkması: Kıdem tazminatı brüt yerine net maaş üzerinden hesaplanırsa, işçi %25-%30 oranında daha az tazminat alır. Bu açık bir Yargıtay bozma sebebidir.
- Fazla Talep ve Yargılama Gideri: Maddi tazminat davalarında (bedensel zarar) net yerine brüt maaş üzerinden yüksek talepte bulunulması, reddedilen kısım üzerinden karşı tarafa yüklü nispi vekalet ücreti ödenmesine yol açar.
- İdari Para Cezası (SGK): Netten brüte hesabı düzgün yapılmayan bordrolar, SGK denetimlerinde muvazaa (gerçeğe aykırı bildirim) sayılarak işverene geçmişe dönük prim ve ceza tahakkuk ettirilir.
6. Detaylı Kullanım Senaryoları
Senaryo 1: Kıdem Tazminatı Hesabı (Netten Brüte)
Olay ve İşleyiş: İşçi, elden teslim dahil ayda net 60.000 TL kazanmaktadır ancak resmi bordrosu asgari ücrettir. İş akdi feshedildiğinde avukatı dava açar. Kıdem hesabı için brüt maaş gereklidir. Net-Brüt aracı kullanılarak 60.000 TL netin vergiler dâhil brüt karşılığı (yaklaşık 83.900 TL) bulunur. Yol ve yemek (giydirmeler) de eklenerek kıdem matrahı oluşturulur.
Senaryo 2: Trafik Kazası Destek Tazminatı (Brütten Nete)
Olay ve İşleyiş: Kazada vefat eden kişinin işyerinden alınan yazıda maaşı "Brüt 100.000 TL" olarak bildirilmiştir. Sigorta şirketi veya mahkeme, destekten yoksun kalma zararını hesaplarken brüt değil Net Maaşı kullanmak zorundadır. Araçla brütten nete inilir (yasal kesintiler düşülür), elde edilen net maaş üzerinden yeniden evlenme ihtimali indirimleri yapılarak peşin değer hesaplanır.
7. Hesaplama Mantığı (Adım Adım)
- 1. Girdi: Kullanıcı maaş tutarını girer ve hesaplama yönünü (Net → Brüt veya Brüt → Net) seçer.
- 2. SGK ve İşsizlik Kesintisi: Brüt tutar üzerinden %14 SGK işçi payı ve %1 işsizlik sigortası payı hesaplanarak düşülür. Kalan tutar Vergi Matrahıdır.
- 3. Vergi Kesintisi: Vergi matrahı üzerinden %15 (veya ilerleyen aylarda kümülatife göre) gelir vergisi; toplam brüt üzerinden binde 7,59 damga vergisi kesilir.
- 4. İstisna Uygulaması: Yeni mevzuata göre asgari ücretin gelir ve damga vergisi kadarlık kısmı kesintiden muaf tutulur.
- 5. Çıktı / İbraz: Tüm yasal kesintiler arayüzde kalem kalem (Bilirkişi rapor formatında) gösterilerek nihai matrah sunulur.
8. Sıkça Sorulan Sorular
1. Kıdem tazminatı net maaş üzerinden mi brüt maaş üzerinden mi hesaplanır?
1475 sayılı İş Kanunu Madde 14 ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatlarına göre, kıdem ve ihbar tazminatı işçinin son aldığı 'giydirilmiş brüt maaş' üzerinden hesaplanır. Net maaş üzerinden hesaplama yapılamaz.
2. Brüt maaş ile net maaş arasındaki farkı hangi kesintiler oluşturur?
Brüt maaştan; %14 SGK İşçi Primi, %1 İşsizlik Sigortası Primi, Gelir Vergisi (artan oranlı) ve %0.759 Damga Vergisi kesildikten sonra kalan tutar net maaştır.
3. Asgari ücret istisnası nedir, maaşı nasıl etkiler?
2022 yılında yapılan yasal değişiklikle, tüm çalışanların maaşlarının asgari ücrete kadar olan kısmı gelir ve damga vergisinden muaf tutulmuştur. Bu durum net maaşı artıran bir vergi istisnasıdır.
4. İş kazası tazminatlarında gelir hesabı nasıl yapılır?
Yargıtay kararlarına göre, iş kazası maddi tazminatlarında ve destekten yoksun kalma hesaplamalarında 'Net Maaş' esas alınır. Ancak rücu davalarında brüt asgari ücret üzerinden hesaplama yapılır.
5. Yılın son aylarında net maaşım neden düşüyor?
Gelir Vergisi Kanunu (GVK) gereği kümülatif vergi matrahınız arttıkça, bulunduğunuz vergi dilimi %15'ten %20, %27 veya %35'e çıkar. Vergi kesintisi arttığı için ele geçen net maaş düşer.
6. Maaşımı eksik yatıran işverene yasal faiz işletebilir miyim?
Evet. İş Kanunu Madde 34 gereği, gününde ödenmeyen ücretler için bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi işletilebilir. İşçi, ücretin net tutarı üzerinden faiz talep eder.