Ticari Faiz ve Avans Faizi Hesaplama Rehberi
Yasal faiz, temerrüt faizi, ticari faiz, avans faizi ve icra takiplerinde işlemiş faiz hesapları; alacağın türü, faiz başlangıç tarihi ve uygulanacak oran seçimine göre değişir. Bu rehber, seçilen long-tail sayfanın niyetine göre kritik parametreleri açıklar.
3095 sayılı Kanun · Yasal faiz · Temerrüt faizi · Kademeli faiz hesabı
1. Genel Tanım ve Kapsam
Ticari faiz, ticari işlerden doğan para borçlarında uygulanan faiz türlerini kapsayan genel bir ifadedir. Uygulamada ticari faiz denildiğinde çoğu kez avans faizi kastedilir; ancak TTK 1530 geç ödeme faizi, reeskont faizi veya sözleşmesel ticari faiz de gündeme gelebilir.
Bu nedenle hesaplamaya başlamadan önce alacağın dayanağı, tarafların sıfatı, sözleşmede faiz hükmü bulunup bulunmadığı ve mal veya hizmet tedariki olup olmadığı birlikte kontrol edilmelidir.
| Faiz Türü | Kullanıldığı Alan | Hesap Motorundaki Yaklaşım |
|---|---|---|
| Kanuni faiz | Özel oran yoksa genel para borçları | Kanuni / Yasal Faiz seçilir. |
| Ticari avans faizi | Ticari işlerde temerrüt faizi | Ticari Avans Faizi seçilir, oran kontrol edilir. |
| TTK 1530 faizi | Mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme | Sabit oran modunda ilgili yıl oranı girilir. |
| Sözleşmesel faiz | Tarafların sözleşmede belirlediği oran | Sözleşmesel Faiz seçilir, oran manuel girilir. |
| Reeskont faizi | Ticari senet ve bazı finansal işlemler | Oran ayrıca doğrulanarak manuel girilir. |
Güncel Yasal Faiz Oranları Arşivi
Yasal faiz oranı dönemsel olarak değişebilir. Uzun tarih aralıklarında tek oran yerine dönemsel/kademeli faiz hesabı yapılması gerekir.
| Başlangıç | Bitiş | Uygulanan Oran |
|---|---|---|
| 01.06.2024 | 31.12.2099 | %24 |
| 01.01.2006 | 31.05.2024 | %9 |
2. Hukuki Kullanım Alanları
Ticari faiz özellikle fatura, cari hesap, tacirler arası mal satışı, hizmet alımı ve sözleşmesel ticari borçlarda gündeme gelir. Ancak her ticari alacak için otomatik olarak en yüksek oran uygulanmaz; talep edilen faiz türü ve hukuki dayanak açık olmalıdır.
| Olay | Olası Faiz Türü | Açıklama |
|---|---|---|
| Arkadaşlar arası borç | Kanuni temerrüt faizi | Ticari iş niteliği yoktur. |
| Tacirler arası cari hesap alacağı | Ticari avans faizi | Şartları varsa avans faizi talep edilebilir. |
| Şirketler arası mal satışı | TTK 1530 veya avans faizi | Mal tedariki ve geç ödeme koşulları incelenir. |
| Şirketler arası hizmet faturası | TTK 1530 veya avans faizi | Hizmet tedariki niteliği belirleyicidir. |
| Sözleşmede açık faiz oranı | Sözleşmesel faiz | Geçerlilik ve sınırlar ayrıca kontrol edilir. |
| Mahkeme kararında yasal faiz | Kanuni faiz | Hüküm fıkrasındaki ifade esas alınır. |
3. Teknik Analiz ve Hesaplama Mantığı
Ticari faiz hesabında ana para, gecikme gün sayısı ve yıllık oran birlikte kullanılır. Hesap motorunda ticari avans faizi varsayılan oranla açılır; ancak TCMB oranı veya sözleşme oranı değişmişse kullanıcı oranı güncelleyebilir.
Toplam Alacak = Ana Para + İşlemiş Faiz
| Hesap Türü | Ek Kalem | Motor Kullanımı |
|---|---|---|
| Ticari avans faizi | Yok | Faiz türü ticari avans seçilir, oran kontrol edilir. |
| TTK 1530 geç ödeme faizi | Asgari giderim ayrıca eklenebilir | Sabit oranla %43 girilir, 2.020 TL ayrıca değerlendirilir. |
| Sözleşmesel faiz | Sözleşmeye bağlı | Sözleşmesel faiz seçilir, oran manuel girilir. |
| Kademeli avans faizi | Oran dönemleri ayrı hesaplanır | Her dönem ayrı hesaplanıp sonuçlar toplanır. |
4. Raporlama ve Dilekçe Standardı
Dava dilekçesinde veya icra takip talebinde ticari faiz isteniyorsa, sadece ticari faiz demek çoğu zaman yeterli açıklığı sağlamaz. Talep edilen faiz türü, başlangıç tarihi ve oran kaynağı açıkça yazılmalıdır.
| Durum | Talep Dili | Kontrol Noktası |
|---|---|---|
| Adi alacak | Temerrüt tarihinden itibaren yasal faiz | Ticari iş yoksa avans faizi istenmeyebilir. |
| Ticari cari hesap | Temerrüt tarihinden itibaren ticari avans faizi | Tarafların tacirliği ve işin niteliği incelenir. |
| TTK 1530 alacağı | TTK 1530 kapsamında geç ödeme faizi ve asgari giderim | Mal veya hizmet tedariki koşulu kontrol edilir. |
| Sözleşmesel faiz | Sözleşmedeki oran üzerinden temerrüt faizi | Oranın yıllık mı aylık mı olduğu netleştirilir. |
5. Neden Önemlidir?
Ticari faiz türünün doğru seçilmesi, aynı ana para ve aynı gecikme süresinde ciddi fark yaratır. Kanuni faiz %24 iken ticari avans faizi %39,75 veya TTK 1530 oranı %43 olduğunda toplam alacak belirgin şekilde değişir.
| Faiz Türü | Örnek Oran | 120.000 TL için 60 Günlük Faiz | Toplam |
|---|---|---|---|
| Kanuni temerrüt faizi | %24 | 4.734,25 TL | 124.734,25 TL |
| Ticari avans faizi | %39,75 | 7.841,10 TL | 127.841,10 TL |
| TTK 1530 geç ödeme faizi | %43 | 8.482,19 TL | 130.502,19 TL |
TTK 1530 satırındaki toplamda 2.020 TL asgari tahsil gideri de dikkate alınmıştır. Bu gider faizden ayrı bir kalem olarak değerlendirilmelidir.
6. Detaylı Kullanım Senaryoları
Senaryo 1: Ticari Avans Faizi
Bir tacirin diğer tacirden 500.000 TL alacağı 90 gün geç ödenmiştir. Avans faizi oranı %39,75 kabul edildiğinde faiz 49.006,85 TL olur. Aynı veri kanuni faizle hesaplansaydı 29.589,04 TL çıkardı.
| Hesap Türü | Ana Para | Oran | Gün | Faiz |
|---|---|---|---|---|
| Kanuni faiz | 500.000 TL | %24 | 90 | 29.589,04 TL |
| Avans faizi | 500.000 TL | %39,75 | 90 | 49.006,85 TL |
| Fark | - | - | - | 19.417,81 TL |
Senaryo 2: TTK 1530 Geç Ödeme Faizi
Bir şirket, başka bir şirkete 750.000 TL tutarında mal satmış ve borç 44 gün gecikmiştir. 2026 yılı TTK 1530 oranı %43 ve asgari giderim tutarı 2.020 TL olarak alındığında toplam talep 790.896,71 TL olur.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Ana para | 750.000 TL |
| TTK 1530 geç ödeme faizi | 38.876,71 TL |
| Asgari tahsil gideri | 2.020 TL |
| Toplam talep | 790.896,71 TL |
Senaryo 3: Avans Faizinde Oran Değişikliği
Avans faizi oranı dönem içinde değişirse tüm döneme tek oran uygulanmamalıdır. Örneğin 400.000 TL ticari alacak için 01.09.2025 - 31.01.2026 dönemi, oran değişikliklerine göre ayrı dönemlere bölünerek hesaplanmalıdır.
| Dönem | Gün | Oran | Faiz |
|---|---|---|---|
| 01.09.2025 - 16.09.2025 | 16 | %44,25 | 7.758,90 TL |
| 17.09.2025 - 19.12.2025 | 94 | %42,25 | 43.501,37 TL |
| 20.12.2025 - 31.01.2026 | 43 | %39,75 | 18.733,56 TL |
| Toplam | 153 | - | 69.993,83 TL |
7. Hesaplama Akışı
- Alacağın ticari işten doğup doğmadığını belirleyin.
- Tarafların tacir olup olmadığını ve sözleşme ilişkisini kontrol edin.
- Mal veya hizmet tedariki varsa TTK 1530 ihtimalini ayrıca değerlendirin.
- Sözleşmede faiz oranı bulunup bulunmadığını inceleyin.
- Hesap motorunda faiz türünü seçin.
- Ana para, başlangıç tarihi ve bitiş tarihini girin.
- Ticari avans, TTK 1530 veya sözleşmesel faiz oranını güncel kaynağa göre yazın.
- Oran değişikliği varsa dönemleri ayrı hesaplayıp toplam faizi bulun.
8. Sıkça Sorulan Sorular
Ticari faiz nedir?
Ticari faiz, ticari işlerden doğan para borçlarında gündeme gelen faiz rejimini ifade eder. Sabit tek bir oran değildir; avans faizi, reeskont faizi, TTK 1530 faizi, sözleşmesel faiz veya kanuni faiz somut olaya göre gündeme gelebilir.
Avans faizi ne zaman istenir?
Ticari iş niteliğindeki para borçlarında, şartları varsa temerrüt faizi olarak TCMB tarafından ilan edilen avans faizi talep edilebilir. Dava veya takipte faiz türünün açık yazılması önemlidir.
TTK 1530 faizi her ticari alacakta uygulanır mı?
Hayır. TTK 1530 özellikle mal ve hizmet tedarikinde geç ödemeler bakımından özel bir düzenlemedir. Her ticari alacağa otomatik olarak uygulanmaz.
Ticari avans faizinde oran değişirse ne yapılır?
Avans faizi dönem içinde değişmişse hesaplama kademeli yapılmalıdır. Her tarih aralığı kendi avans faiz oranı üzerinden hesaplanır ve dönem faizleri toplanır.
Sözleşmede faiz oranı varsa hesap nasıl yapılır?
Öncelikle sözleşmedeki faiz hükmü incelenir. Oran, başlangıç tarihi ve temerrüt koşulu geçerli şekilde belirlenmişse hesap motorunda sözleşmesel faiz seçilerek oran manuel girilebilir.
Benzer Yasal Faiz Hesaplamaları
- İcra Kapak Hesabı Faiz HesaplamaAna para, faiz türü, takip tarihi ve kapak tarihi bilgilerini kullanarak kapak hesabındaki faiz bölümünü ön hesaplayın. Masraf, harç ve vekalet ücreti ayrıca dosya özelinde eklenmelidir.
- 3095 Sayılı Kanuna Göre Faiz Hesaplama3095 sayılı Kanun kapsamındaki kanuni faiz oranını, temerrüt faizi yaklaşımını ve dönemsel hesap mantığını örneklerle inceleyin.
- Faiz Başlangıç Tarihi HesaplamaVade, ihtar, dava, takip, olay ve hüküm tarihi gibi başlangıç ihtimallerini karşılaştırarak faiz hesabını doğru tarih üzerinden kontrol edin.
- Yasal Faiz Hesaplama Ana SayfasıFaiz türünü seçin, ana para ile başlangıç ve bitiş tarihlerini girin; gün sayısı, işlemiş faiz, toplam alacak ve dönemsel hesap dökümünü görün. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; faiz türü ve başlangıç tarihi somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
İlgili Hesaplama Araçları
- Mahkeme Harç ve Masraf Hesaplama AracıDava değeri, taraf sayısı, tanık, bilirkişi ve keşif seçenekleriyle 2026 yılı mahkeme harç ve gider avansı ön hesabını kalem kalem görün.
- İş Günü ve Adli Süre Hesaplama AracıAdli süre, iş hukuku, sözleşme teslim tarihi, banka iş günü ve proje planı için net çalışma günü hesabı yapın.
- Netten Brüte ve Brütten Nete Maaş Hesaplama2026 brüt/net maaş hesabında SGK işçi payı, işsizlik primi, gelir vergisi, damga vergisi ve asgari ücret vergi istisnası birlikte dikkate alınır.
- İhbar Tazminatı Hesaplama Aracıİhbar tazminatı hesaplama aracı; hizmet süresi, giydirilmiş brüt ücret, gelir vergisi ve damga vergisi oranlarını kullanarak brüt/net ihbar tazminatı için ön değerlendirme yapar.