Tazminat Hesaplamalarında Faiz ve İskonto (Peşin Değer) Kümülasyonu
İki Zıt Kavram Bir Arada: Faiz ve İskonto Neden Birlikte Kullanılır?
Tazminat hesaplamalarında iki ayrı zaman kavramı bir arada değerlendirilir:
| Kavram | Zaman Yönü | Anlamı |
|---|---|---|
| Faiz (işlemiş) | Geçmişe dönük | Kaza ile karar arasında geçen sürede alacağın değer kazanması |
| İskonto (peşin değer) | Geleceğe dönük | İleride doğacak zararların bugünkü değerine indirgenmesi |
"Tazminat hesaplamasında, işlemiş dönem için faiz, işleyecek dönem için iskonto uygulanması gerekir. Bu iki işlem birbirinin tersi yönlüdür ve aynı anda kullanılır."
Basit Örnekle Mantık
| Dönem | Uygulama | Neden? |
|---|---|---|
| Kaza tarihi → Karar tarihi (geçmiş) | Faiz eklenir | Mağdur parasını geç aldığı için değer kaybı telafi edilir |
| Karar tarihi → Kalan ömür sonu (gelecek) | İskonto yapılır | Gelecekteki zararlar bugün peşin ödendiği için indirim yapılır |
Sonuç: Tazminat = Geçmiş zararlar (faizli) + Gelecek zararlar (iskontolu)
İşlemiş Faiz: Geçmiş Dönem Zararının Güncellenmesi
Hangi Dönem İçin İşlemiş Faiz Hesaplanır?
Kaza tarihi ile karar tarihi (veya bilirkişi rapor tarihi) arasındaki dönemde işlemiş faiz uygulanır. Bu dönemdeki zarar (geçici iş göremezlik, yapılan masraflar vb.) enflasyon karşısında eridiği için faizle güncellenir.
Hangi Faiz Oranı Kullanılır?
| Dava Türü | Faiz Türü |
|---|---|
| Trafik kazası (sigorta şirketine başvurulu) | Başvuru + 15 gün sonrası için yasal faiz |
| Trafik kazası (başvurusuz doğrudan dava) | Dava tarihinden itibaren yasal faiz |
| İş kazası (işverene karşı) | Kaza tarihinden itibaren yasal faiz |
Faiz türlerinin detayları için tazminat davalarında yasal ve avans faizi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İşlemiş Faiz Hesabı (Basit Faiz Yöntemi)
Yargıtay, işlemiş faiz hesaplamasında basit faiz yöntemini kullanmaktadır (bileşik faiz yasaktır).
Formül (kavramsal):
İşlemiş Faiz = Anapara × Faiz Oranı × (Gün / 365)
"3095 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca, kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken mürekkep faiz (faize faiz) yürütülemez."
İskonto (Peşin Değer İndirimi): Gelecek Zararların Bugünkü Değeri
Neden İskonto Yapılır?
Mağdur, gelecekteki (örneğin 30 yıl sonraki) zararını bugün peşin olarak almaktadır. Bugün alınan 1 TL ile 30 yıl sonra alınan 1 TL aynı değerde değildir. Bu nedenle gelecekteki zararların bugünkü değerine indirgenmesi (iskonto) gerekir.
Progresif Rant Yöntemi
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, tazminat hesaplamasında progresif rant yöntemi kullanılır. Bu yöntemde:
- Her yıl için gelir %10 artırılır (progresif)
- Her yıl için %10 iskonto (peşin değer indirimi) yapılır
"Tazminat hesaplamasının, %1,8 teknik faiz uygulanmadan, Yargıtayın yerleşik uygulamaları ile kabul edilen progresif rant formülü kullanılarak hesaplanması gerekir."
— Yargıtay 4. HD., E. 2021/25300, K. 2023/3320
İskonto Oranı (Teknik Faiz) Tartışması
| Dönem | Uygulama | Durum |
|---|---|---|
| Eski Genel Şartlar | %1,8 teknik faiz (iskonto) | Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi (17.07.2020) |
| Güncel Uygulama | Progresif rant + yasal faiz oranında iskonto | Yargıtay’ın yeni içtihadı |
Önemli: %1,8 teknik faiz uygulaması artık mümkün değildir. Tazminat, progresif rant yöntemi ile hesaplanmalıdır. Konunun matematiksel temeli için tazminatta iskonto peşin değer indirimi incelemesine göz atabilirsiniz.
Kümülasyon: Faiz ve İskontonun Bir Arada Kullanımı
Adım Adım Kümülasyon Süreci
| Adım | Yapılan İşlem | Dönem |
|---|---|---|
| 1 | Kaza tarihi → Karar tarihi arasındaki geçmiş dönem zararları (geçici iş göremezlik, bakıcı gideri vb.) faizle güncellenir | Geçmiş |
| 2 | Karar tarihinden sonraki gelecek dönem zararları (sürekli iş göremezlik, destek kaybı vb.) iskonto ile bugünkü değere indirgenir | Gelecek |
| 3 | Bu iki değer toplanır | - |
Örnek Kümülasyon Tablosu (Kavramsal)
| Zarar Kalemi | Dönem | İşlem | Çarpan | Sonuç (TL) |
|---|---|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik (12 ay) | Kaza → Karar (geçmiş) | Faiz (yıllık %24, 2 yıl) | ~1,50 | 60.000 |
| Sürekli iş göremezlik (aktif 25 yıl) | Karar → Emeklilik (gelecek) | İskonto (progresif rant) | ~0,42 | 420.000 |
| Sürekli iş göremezlik (pasif 15 yıl) | Emeklilik → Ömür sonu (gelecek) | İskonto (progresif rant) | ~0,18 | 180.000 |
| Toplam Tazminat | --- | --- | --- | 660.000 TL |
İskonto ve Faizin Birbirini Götürmesi (Netleştirme) Hatası
Yaygın Hata
Bazı bilirkişiler, "faiz ile iskonto birbirini götürür" varsayımıyla hiç iskonto yapmadan veya hiç faiz hesaplamadan tazminat belirlemektedir.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
"İşlemiş faiz ile işleyecek dönem iskontosunun birbirini götürdüğü varsayımıyla hareket edilerek hiç iskonto yapılmaması veya çok düşük iskonto yapılması doğru değildir. Somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı hesaplama yapılmalıdır."
Doğru Yaklaşım
Faiz ve iskonto zıt yönlü işlemlerdir ancak:
- Farklı zaman dilimlerine uygulanırlar
- Farklı oranlar kullanılabilir
- Netleştirme yapmak, somut zararın tam olarak belirlenmesini engeller
Hangi Tazminat Türünde Hangi Yöntem Uygulanır?
| Tazminat Türü | İşlemiş Faiz | İskonto (Peşin Değer) |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik | ✅ Uygulanır (geçmiş dönem) | ❌ Uygulanmaz (zarar dönemi kapanmış) |
| Sürekli iş göremezlik (aktif dönem) | ❌ Uygulanmaz (gelecek) | ✅ Uygulanır |
| Sürekli iş göremezlik (pasif dönem) | ❌ Uygulanmaz (gelecek) | ✅ Uygulanır (daha yüksek iskonto) |
| Bakıcı gideri | ❌ Uygulanmaz (gelecek) | ✅ Uygulanır |
| Destekten yoksun kalma (aktif) | ❌ Uygulanmaz (gelecek) | ✅ Uygulanır |
| Destekten yoksun kalma (pasif) | ❌ Uygulanmaz (gelecek) | ✅ Uygulanır (daha yüksek iskonto) |
| Araç değer kaybı | ✅ Uygulanır (geçmiş) | ❌ Uygulanmaz (tek seferlik zarar) |
Yaşam Tablosu Seçiminin İskontoya Etkisi
İskonto hesaplamasında bakiye ömür süresi kritik öneme sahiptir. Hangi yaşam tablosu kullanılırsa, iskonto sonrası tazminat o kadar farklılaşır. Değerleri test etmek için bakiye ömür hesaplama ve yaş hesaplama aracı sayfalarımızı kullanabilirsiniz.
| Tablo | 30 yaş erkek bakiye ömür | İskonto Etkisi |
|---|---|---|
| PMF 1931 | 37,50 yıl | Daha yüksek iskonto (daha kısa ömür → daha düşük tazminat) |
| TRH 2010 | 44,45 yıl | Daha düşük iskonto (daha uzun ömür → daha yüksek tazminat) |
"Yargıtay Daireleri arasında tazminat hesabında birliğin sağlanması açısından, tazminat hesaplarında bakiye ömrün belirlenmesinde TRH 2010 tablosunun esas alınması gerekir."
— Yargıtay 17. HD., E. 2021/2388, K. 2021/3038
Bu konuda detaylı bilgi için TRH 2010 yaşam tablosu ve bakiye ömür ile istisnai durumlar için PMF-1931 yaşam tablosu nedir uygulanışı rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Aktif ve Pasif Dönem Ayrımının İskontoya Etkisi
Aktif dönem (çalışma çağı) ile pasif dönem (emeklilik sonrası) farklı iskonto oranlarına tabi tutulmalıdır.
| Dönem | Özellik | İskonto Uygulaması |
|---|---|---|
| Aktif dönem | Tam gelir kaybı | Düşük iskonto (veya progresif rant) |
| Pasif dönem | Emekli maaşı ile birlikte daha düşük kayıp | Yüksek iskonto (veya aktifin %50'si üzerinden) |
"Hesaplama yapılırken, aktif çalışma dönemi ile pasif dönem (emeklilik sonrası) arasında ayrım yapılmalı, pasif dönemdeki kayıp daha düşük oranda belirlenmelidir."
— Yargıtay 10. HD., E. 2025/987, K. 2025/4321
Sık Sorulan Sorular (SSS)
İskonto ile faiz aynı anda nasıl hesaplanır?
Farklı dönemlere uygulanır. Geçmiş dönem zararlarına faiz, gelecek dönem zararlarına iskonto yapılır. İkisi toplanarak nihai tazminat bulunur.
"Faiz ile iskonto birbirini götürür" varsayımı doğru mu?
Hayır. Yargıtay bu varsayımı kabul etmemektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı hesaplama yapılmalıdır.
Aktif ve pasif dönem ayrımı yapılmazsa ne olur?
Mahkeme kararı bozulur. Pasif dönem kaybı aktif döneme göre daha düşük hesaplanmalıdır.
Hangi durumda iskonto yapılmaz?
- Geçici iş göremezlik tazminatı (zarar dönemi kapanmış)
- Araç değer kaybı (tek seferlik zarar)
- Maddi hasar (tamir bedeli gibi)
Progresif rant yerine doğrudan iskonto yapılabilir mi?
Yargıtay progresif rant yöntemini esas almaktadır. Doğrudan iskonto (sabit yıllık gelir varsayımı) kabul görmemektedir. Gelir hesaplamasında yıllar içinde yaşanan değişimleri asgari ücret değişimlerinin tazminat davalarına etkisi ile kontrol edebilirsiniz.
Pratik Tavsiyeler
Davacı (Mağdur) İçin
- Bilirkişi raporunda aktif/pasif dönem ayrımını kontrol edin: Yapılmamışsa itiraz edin.
- İşlemiş faizin doğru tarihten başlatılıp başlatılmadığını sorgulayın: Sigorta şirketine başvuru yaptıysanız, faiz başlangıcı başvuru + 15 gün olmalıdır.
- Progresif rant yönteminin kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin: Eski %1,8 teknik faiz ile yapılan hesaplamalara itiraz edin.
- Yaşam tablosunu sorgulayın: PMF 1931 kullanılmışsa TRH 2010 talep edin. Dava masraflarınızı planlamak için dava harç ve gider avansı hesaplama modülünü inceleyebilirsiniz.
Davalı (Sigorta Şirketi / İşveren) İçin
- Pasif dönem iskontosunun doğru yapılıp yapılmadığını kontrol edin: Pasif dönem kaybı aktifin %50'si üzerinden hesaplanmalıdır.
- Müterafik kusur varsa indirim talep edin: İskonto sonrası tazminata kusur indirimi uygulanmalıdır (Kusur oranı hesaplama).
- SGK ödemelerinin mahsubunu isteyin: Varsa SGK peşin sermaye değeri tazminattan düşülmelidir.
Bilirkişi İçin
- İşlemiş faiz ile iskontoyu ayrı ayrı hesaplayın.
- Aktif ve pasif dönem ayrımını mutlaka yapın.
- TRH 2010 yaşam tablosu kullanın.
- Progresif rant yöntemini uygulayın (%10 artış + %10 iskonto).
- Raporunuzda hangi yöntemi kullandığınızı açıkça belirtin.
Tazminatınızı faiz ve iskonto ile hesaplatın: Trafik kazası sürekli sakatlık tazminatı hesaplama robotumuzla geçmiş dönem faizi ve gelecek dönem iskontosu otomatik olarak hesaplanır. Aktif/pasif dönem ayrımı, TRH 2010 tablosu ve progresif rant yöntemi ile Yargıtay standartlarında anında sonuç alın.
Bu makale, 9 Nisan 2026 itibarıyla Yargıtay içtihatları ve aktüeryal hesaplama yöntemlerine göre hazırlanmıştır. Somut olayınızda bir avukata danışmanız önerilir.