SGK Rücu Davası Nedir? Süreç, Hesaplama ve Zamanaşımı 2026
SGK Rücu Davası Nedir?
SGK rücu davası, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK), iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri (geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, tedavi giderleri vb.), kazanın oluşumunda kusuru bulunan işveren, işveren vekili, alt işveren veya üçüncü kişilerden talep ettiği dava türüdür.
Temel mantık: SGK, iş kazasında mağdur olan sigortalıya kanuni yükümlülük gereği ödeme yapar. Ancak kazada kusurlu olan işveren bu zarardan sorumludur. SGK, yaptığı ödemeleri kusurlu işverene "rücu" eder (geri ister).
"SGK, iş kazasının meydana gelmesinde işverenin kusuru bulunduğunu tespit ederse yaptığı bu ödemeleri 'rücu davası' ile işverenden geri talep eder."
Rücu Davasının Hukuki Dayanağı
SGK'nın rücu hakkı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesinde düzenlenmiştir.
| Madde | İçerik |
|---|---|
| 5510 md. 21/1 | İş kazası, işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK'nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilir |
| 5510 md. 21/4 | Kazanın üçüncü kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmesi halinde, yapılan ödemeler ile gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edilir |
| 5510 md. 23 | İşverenin kazayı yasal sürede (3 iş günü) SGK'ya bildirmemesi halinde, bildirim gecikmesi nedeniyle oluşan masraflar işverene rücu edilir |
Rücu Davası Hangi Şartlarda Açılır?
SGK'nın rücu davası açabilmesi için üç temel şartın bir arada bulunması gerekir:
- İş kazası oluşu: Olayın 5510 sayılı Kanun md. 13 kapsamında iş kazası sayılması.
- İşverenin kusurlu olması: Kazada işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi bulunması (kusur oranı hesaplama süreci burada kritiktir).
- SGK'nın ödeme yapmış olması: SGK'nın sigortalıya veya hak sahiplerine ödeme/bağlama yapmış olması.
İşverenin Kusurlu Sayıldığı Haller
Yargıtay içtihatlarına göre işverenin kusurlu sayıldığı durumlar:
- İş güvenliği eğitimi vermemek
- Koruyucu ekipman (baret, emniyet kemeri, eldiven vb.) sağlamamak
- Risk analizi yapmamak
- Çalışma ortamını güvenli hale getirmemek
- İşçiyi denetlememek
- Yasal düzenlemelere aykırı davranmak
"İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Kaçınılmazlık, olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen, iş kazasının meydana gelmesi durumudur. İşveren alınması gerekli herhangi bir önlemi almamış ise olayın kaçınılmazlığından söz edilemez."
Rücu Davası Kimlere Karşı Açılır?
SGK rücu davasını yalnızca işverene karşı açmakla sınırlı değildir. Kusur tespitine göre aşağıdaki kişilere karşı da dava açılabilir:
| Sorumlu Kişi/Kurum | Açıklama |
|---|---|
| İşveren | Asıl işveren veya alt işveren (taşeron) |
| İşveren vekili | İşveren adına hareket eden yetkili kişi |
| İş güvenliği uzmanı | Görevini ihmal etmesi veya yanlış yönlendirmesi halinde |
| Şantiye şefi | Yeterli denetim ve gözetim yapmaması halinde |
| Üçüncü kişiler | Kazaya sebep olan dış aktörler veya araç sürücüleri |
"Rücu davaları yalnızca işverene karşı açılır gibi düşünülse de hukuken daha geniş kapsamlıdır. SGK, sorumluluğu bulunan herkese karşı rücu davası açabilir."
Rücu Edilebilecek Ödeme Kalemleri
SGK, iş kazası nedeniyle yaptığı aşağıdaki ödemeleri rücu edebilir:
- Geçici iş göremezlik ödeneği: İşçinin raporlu olduğu sürede aldığı ödeme.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Kalıcı maluliyet nedeniyle bağlanan aylık.
- Ölüm geliri (Destek): Vefat eden sigortalının hak sahiplerine bağlanan aylık.
- Tedavi ve Cenaze Giderleri: Hastane, ilaç, ameliyat masrafları ve defin yardımı.
- Protez, ortez ve bakım giderleri.
Peşin Sermaye Değeri Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
Peşin sermaye değeri, sürekli iş göremezlik veya ölüm nedeniyle bağlanan gelirlerin bugünkü toplam değerini ifade eder. SGK, rücu davasında ileride yapacağı ödemelerin bugünkü değerini de talep edebilir.
Hesaplama Yöntemi
Peşin sermaye değeri hesaplanırken:
- TRH 2010 yaşam tablosu kullanılır.
- %5 teknik faiz (iskonto) oranı esas alınır (Tazminat davalarındaki %10'dan farklıdır).
Hesaplama Örneği:
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Aylık gelir | 2.000 TL |
| Yıllık gelir | 24.000 TL |
| Bakiye ömür | 25 yıl |
| İskonto faktörü (yaklaşık) | 0,952 |
| Peşin sermaye değeri | 24.000 × 25 × 0,952 = 571.200 TL |
İşverenin kusur oranı %40 ise SGK'nın talep edeceği tutar: 571.200 × 0,40 = 228.480 TL
Rücu Miktarı Nasıl Hesaplanır? (Gerçek Zarar Tavanı)
Rücu miktarı belirlenirken iki tutar karşılaştırılır ve düşük olan esas alınır:
- SGK'nın peşin sermaye değeri: Kurumun bağladığı gelirin güncel değeri.
- Gerçek zarar (maddi tazminat): Sigortalının işverenden talep edebileceği toplam aktüeryal tazminat tutarı.
"Rücu alacağından sorumluluk belirlenirken gelirlerin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerleri ile yargılamada yöntemince hesaplanacak gerçek (maddi) zarar karşılaştırması yapılıp düşük (az) olan tutarın hükme esas alınması gerekir."
Gerçek zarar hesaplanırken bakiye ömür hesaplama, aktif/pasif dönem ayrımı ve yasal faiz hesaplama parametreleri dikkate alınır.
Rücu Davasında Zamanaşımı
Temel Kural: 10 Yıl
5510 sayılı Kanun'un 93. maddesine göre, SGK tarafından açılacak rücu davalarında 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.
| Alacak Türü | Başlangıç Tarihi |
|---|---|
| Gelir ve aylıklar | Kurum onay tarihi |
| Masraf ve ödemeler | Masraf veya ödeme tarihi |
İstisna: Kazaya neden olan eylem aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ve ceza zamanaşımı 10 yıldan uzunsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 72).
Birden Fazla Sorumlu Olması Halinde Teselsül
İş kazasında birden fazla kişinin (işveren, alt işveren, üçüncü kişi) kusurlu olması halinde, bu kişiler müteselsilen (birlikte ve zincirleme) sorumludur. SGK, rücu alacağının tamamını sorumlulardan herhangi birinden talep edebilir.
Yargıtay'ın Güncel Kararları
- Karar 1 (Gerçek Zarar Tavanı): İlk peşin sermaye değerli gelirin, Kurum yararına tazmini mümkün kısmının belirlenebilmesi için gerçek zarar tavan hesabı yapılması zorunluluğu bulunmaktadır.
- Karar 2 (Kusur Çelişkisi): Hükme esas alınan bilirkişi raporu ile ceza mahkemesinde düzenlenen kusur raporu arasındaki çelişki giderilmelidir.
- Karar 3 (Tablo Seçimi): Gerçek zarar hesabında ülkemize özgü verileri içeren TRH 2010 tablosu esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
İşveren kusursuzsa SGK rücu davası açabilir mi?
Hayır. İşverenin kusurlu olması rücu davasının temel şartıdır.
SGK rücu davası ile işçinin tazminat davası birbirini etkiler mi?
Rücu davası bağımsızdır. Ancak rücu miktarı belirlenirken işçinin gerçek zararı (tavan) dikkate alınır. İşçinin kendi davasındaki maliyetleri için dava harç ve gider avansı hesaplama kullanılabilir.
İş kazasında işçi de kusurluysa ne olur?
İşçinin müterafik kusuru varsa, işverenin sorumluluğu kusur oranı kadar olur. SGK da bu kısıtlı oranda rücu talep edebilir.
Pratik Tavsiyeler
İşverenler İçin
- İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini eksiksiz alın ve belgeleyin.
- İş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirin. Gecikme halinde vekalet ücreti SMM hesaplama gibi ek yasal masraflarla karşılaşabilirsiniz.
- Kusur raporlarına itiraz edin ve gerçek zarar tavanını sorgulayın.
Sigortalılar / Hak Sahipleri İçin
- SGK rücu davası sizin şahsi tazminatınızı etkilemez; ancak işverenin savunma stratejisini sertleştirebilir.
- Kendi haklarınız için iş kazası sürekli iş göremezlik tazminatı hesaplamanızı yapın.
Peşin sermaye değerinizi hesaplatın: Bakiye ömür hesaplama aracımızla TRH 2010 tablosuna göre peşin sermaye değerinizi hesaplayın. Rücu davalarında kullanılan %5 iskonto oranı ile otomatik hesaplama yapın ve gerçek zarar tavanınızı aktüerya hesaplama standartlarında görün.
Bu makale, 9 Nisan 2026 itibarıyla 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve güncel Yargıtay içtihatlarına göre hazırlanmıştır. Somut olayınızda bir avukata danışmanız önerilir.