Eşe Ödenecek Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Eşin destekten yoksun kalma tazminatı, ölen eşin yaşaması halinde aile birliğine sağlayacağı ekonomik katkının ölüm nedeniyle ortadan kalkmasından doğar. Bu katkı yalnız maaş transferi değildir; kira, kredi, çocuk giderleri, ev içi organizasyon, aile işletmesine katkı ve ortak yaşam standardı da değerlendirmede etkili olabilir.

Sağ kalan eşin kendi maaşı, emekli aylığı veya malvarlığı bulunması tek başına tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak aile yaşam standardı, ölen eşin gelir düzeyi ve sağ kalan eşin destek ihtiyacının kapsamı hesapta dikkate alınabilir.

Eşin talebi miras payına değil, kendi destek zararına dayanır. Bu nedenle eşin mirasçı olup olmaması, tereke borçları veya miras paylaşımı ile destek zararı aynı şey değildir. Hesapta ölen eşin gelirinden sağ kalan eşe ayrılacağı kabul edilen destek payı ve bu payın uygulanacağı süre belirlenir.

Trafik kazalarında eşin talebi çoğu zaman zorunlu trafik sigortası, sürücü, işleten ve diğer sorumlular bakımından birlikte değerlendirilir. Sigorta şirketi yönünden kaza tarihindeki poliçe limiti, kusur oranı ve daha önce yapılan ödeme özellikle kontrol edilmelidir.

Eş hesabında ilk adım ölen kişinin net ve ispatlanabilir gelirinin belirlenmesidir. Daha sonra ölenin kişisel payı ayrılır, kalan destek payı sağ kalan eşe ve varsa çocuklara dağıtılır. Çocuklar destekten çıktığında eşin dönemsel payı yeniden kurulabilir.

Eşin destek süresi belirlenirken ölenin ve sağ kalan eşin bakiye yaşam süreleri, aktif ve pasif dönem ayrımı, dul eşin yeniden evlenme olasılığı, çocukların yaşı ve somut aile yapısı birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle yalnız aylık gelir çarpı yıl yöntemi sağlıklı sonuç vermez.

Eş payının aile yapısına göre değişimi

Senaryo 1: Sadece eş hak sahibi

Ölen kişi 40 yaşında, sağ kalan eş 38 yaşında, çocuk yok ve aylık net gelir 50.000 TL ise basit anlatımda gelirin yarısının eşe destek olacağı varsayılabilir. Yıllık gelir 600.000 TL olduğunda eşe düşen yıllık destek 300.000 TL olarak düşünülebilir. Gerçek aktüeryal hesapta bu tutar yaşam tablosu, aktif dönem, pasif dönem ve peşin değer hesabıyla değişir.

Senaryo 2: Eş ve iki çocuk

Eş ve iki çocuk varsa eşin ilk dönem payı çocukların destek aldığı dönem boyunca daha düşük olabilir. Büyük çocuk destekten çıktığında eşin payı artar, ikinci çocuk da destekten çıktığında yalnız eş dönemi başlar. Bu dosyada en sık hata, eş zararını tek sabit oranla tüm süreye uygulamaktır.

Senaryo 3: Eş çalışıyor ama ölenin geliri yüksekti

Sağ kalan eşin geliri bulunması tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ölen eş aile giderlerinin büyük kısmını karşılıyor, kredi veya kira ödüyor ve çocukların eğitim masraflarını üstleniyorsa destek kaybı ayrıca hesaplanabilir.

Eş dosyasında bilirkişi raporu, yalnız toplam tutar üzerinden değil pay dönemleri üzerinden kontrol edilmelidir. Raporda eşin yaşı, çocukların destekten çıkış tarihleri, AYİM değerlendirmesi, gelir kaynağı, kusur ve sigorta limiti açıkça görünmelidir.

Eş bakımından pratik süreç, ölüm ve aile kayıtlarının toplanması, gelir belgelerinin hazırlanması, kusur dosyasının incelenmesi, sigorta başvurusu ve ödeme teklifinin aktüeryal hesapla karşılaştırılması şeklinde ilerler. Eksik ödeme veya ret halinde tahkim ya da dava yolu somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Eş için yapılan hesaplama kesin ödeme taahhüdü değildir. Özellikle yeniden evlenme, çocukların destekten çıkışı, kusur oranı, gelir ispatı ve sigorta limiti sonucu ciddi biçimde değiştirebilir.

Eşin çalışıyor olması, destek zararını tamamen ortadan kaldırmaz; fakat somut aile ekonomisi, yaşam standardı ve ölenin katkısı belgelerle gösterilmelidir.

1. Ölen eşin net ve ispatlanabilir geliri belirlenir.
2. Sağ kalan eş ve varsa çocuklar ayrı hak sahibi olarak listelenir.
3. Eşin ilk dönem destek payı kurulur.
4. Çocuklar destekten çıktıkça yeni pay dönemleri oluşturulur.
5. Kusur, ödeme, sigorta limiti ve AYİM etkisi ayrıca uygulanır.